सञ्जय उवाच |
तं तथा कृपयाविष्टमश्रुपूर्णाकुलेक्षणम् |
विषीदन्तमिदं वाक्यमुवाच मधुसूदन: || 1||

sañjaya uvācha
taṁ tathā kṛipayāviṣhṭamaśhru pūrṇākulekṣhaṇam
viṣhīdantamidaṁ vākyam uvācha madhusūdanaḥ

சஞ்சயன் சொன்னார்:
சோகத்தால், வேதனையால் கண்ணீர் நிரம்பிய கண்களுடன் இருந்த அர்ஜுனனைக் கண்டு, இரக்கம் கொண்டு, மதுசூதனன் இந்த வாக்கியங்களைச் சொன்னார்.

श्रीभगवानुवाच |
कुतस्त्वा कश्मलमिदं विषमे समुपस्थितम् |
अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यमकीर्तिकरमर्जुन || 2||

śhrī bhagavān uvācha
kutastvā kaśhmalamidaṁ viṣhame samupasthitam
anārya-juṣhṭamaswargyam akīrti-karam arjuna

பகவான் சொன்னார்:
அர்ஜுனா, இந்த ஆபத்தான சமயத்தில்,  கீழானவர்களால் அனுசரிக்கப்படும், சுவர்க்கத்துக்கோ, கீர்த்திக்கோ இட்டுச் செல்லாத, இந்த சஞ்சலம் எங்கிருந்து, உன்னை வந்தடைந்திருக்கிறது. 

क्लैब्यं मा स्म गम: पार्थ नैतत्त्वय्युपपद्यते |
क्षुद्रं हृदयदौर्बल्यं त्यक्त्वोत्तिष्ठ परन्तप || 3||

klaibyaṁ mā sma gamaḥ pārtha naitat tvayyupapadyate
kṣhudraṁ hṛidaya-daurbalyaṁ tyaktvottiṣhṭha parantapa

இந்த ஆண்மையற்ற தன்மைக்கு இடம் கொடுப்பது உனக்குத் தகாது பார்த்தா. எதிரிகளை வெல்பவனே, இந்த அற்பத்தனமான இதய பலவீனத்தை விட்டு விட்டு, எழுந்து நில்.

अर्जुन उवाच |
कथं भीष्ममहं सङ्ख्ये द्रोणं च मधुसूदन |
इषुभि: प्रतियोत्स्यामि पूजार्हावरिसूदन || 4||

arjuna uvācha
kathaṁ bhīṣhmam ahaṁ sankhye droṇaṁ cha madhusūdana
iṣhubhiḥ pratiyotsyāmi pūjārhāvari-sūdana

அர்ஜுனன் சொன்னான்:
மது சூதனா, எதிரிகளைக் கொல்பவனே, இப்போர் களத்தில் எவ்வாறு நான், என் பூஜைக்கு உகந்தவர்களான, பீஷ்மரின் மீதும், துரோணரின் மீதும் அம்பு செலுத்துவேன்.

गुरूनहत्वा हि महानुभावान्
श्रेयो भोक्तुं भैक्ष्यमपीह लोके |
हत्वार्थकामांस्तु गुरूनिहैव
भुञ्जीय भोगान् रुधिरप्रदिग्धान् || 5||

gurūnahatvā hi mahānubhāvān
śhreyo bhoktuṁ bhaikṣhyamapīha loke
hatvārtha-kāmāṁstu gurūnihaiva
bhuñjīya bhogān rudhira-pradigdhān

இவ்வுலகில், என் குருக்களான இந்த மஹானுபாவர்களை கொன்று விட்டு வாழ்வதைக் காட்டிலும், பிச்சை எடுத்து வாழ்வது எவ்வளவோ மேல்; குருக்களை கொன்று விட்டு நாம் அனுபவிக்கும் செல்வங்களும், இன்பங்களும் இரத்தத்தால் கறையாக்கப் பட்டவை.

न चैतद्विद्म: कतरन्नो गरीयो
यद्वा जयेम यदि वा नो जयेयु: |இவர்க்
यानेव हत्वा न जिजीविषाम
स्तेऽवस्थिता: प्रमुखे धार्तराष्ट्रा: || 6||

na chaitadvidmaḥ kataranno garīyo
yadvā jayema yadi vā no jayeyuḥ
yāneva hatvā na jijīviṣhāmas
te ’vasthitāḥ pramukhe dhārtarāṣhṭrāḥ

எது நமக்கு உகந்தது என்று நமக்குத் தெரியவில்லை- நாம் வெல்வதா, இல்லை அவர்கள் நம்மை வெல்வதா; அவர்களைக் கொன்றால், அதன் பின், உயிரோடிருக்கும் ஆசையே நம்மை விட்டு அகன்று விடும். இதோ திருதராஷ்ட்ரனின் மகன்களின் பக்கத்தில் முக்கியமானவர்களாக இவர்கள் நின்று கொண்டிருக்கிறார்கள்.

कार्पण्यदोषोपहतस्वभाव:
पृच्छामि त्वां धर्मसम्मूढचेता: |
यच्छ्रेय: स्यान्निश्चितं ब्रूहि तन्मे
शिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम् || 7||

kārpaṇya-doṣhopahata-svabhāvaḥ
pṛichchhāmi tvāṁ dharma-sammūḍha-chetāḥ
yach-chhreyaḥ syānniśhchitaṁ brūhi tanme
śhiṣhyaste ’haṁ śhādhi māṁ tvāṁ prapannam

கோழைத்தனம் என் இயல்பை முற்றுகையிட்டு விட்டது, என் மனம் மூடத்தனம் கொண்டுவிட்டது; நான் என் தர்மம் என்ன என்று உன்னைக் கேட்கிறேன். எது சிறந்ததோ அதை நீ எனக்கு கட்டாயம் சொல்; நான் உன்னுடைய மாணவன், என்னை வழிப்படுத்து, நான் உன்னை சரணடைந்து விட்டேன

न हि प्रपश्यामि ममापनुद्याद्
यच्छोकमुच्छोषणमिन्द्रियाणाम् |
अवाप्य भूमावसपत्नमृद्धं
राज्यं सुराणामपि चाधिपत्यम् || 8||

na hi prapaśhyāmi mamāpanudyād
yach-chhokam uchchhoṣhaṇam-indriyāṇām
avāpya bhūmāv-asapatnamṛiddhaṁ
rājyaṁ surāṇāmapi chādhipatyam

இவ்வுலகில், ஈடற்ற, வளமான, தேவலோகத்தைப் போன்ற ராஜ்யத்தின் அதிபதி ஆனாலும் கூட, என் இந்திரியங்களை வாடச் செய்யும் இந்த சோகத்தை விரட்டுவது எப்படி என்று எனக்குத் தெரியப் போவதில்லை.

सञ्जय उवाच |
एवमुक्त्वा हृषीकेशं गुडाकेश: परन्तप |
न योत्स्य इति गोविन्दमुक्त्वा तूष्णीं बभूव ह || 9||

sañjaya uvācha
evam-uktvā hṛiṣhīkeśhaṁ guḍākeśhaḥ parantapa
na yotsya iti govindam uktvā tūṣhṇīṁ babhūva ha

சஞ்சயன் சொன்னார்:
இவ்வாறு ஹ்ருஷீகேசனிடம், கோவிந்தனிடம் சொல்லிவிட்டு, குடாகேசனான(தூக்கத்தை வென்றவன்), எதிரிகளை வெல்பவனான அர்ஜுனன், 'நான் யுத்தம் செய்யப் போவதில்லை' என்று சொல்லி, அமைதியாக இருந்தான்.

तमुवाच हृषीकेश: प्रहसन्निव भारत |
सेनयोरुभयोर्मध्ये विषीदन्तमिदं वच: || 10||

tam-uvācha hṛiṣhīkeśhaḥ prahasanniva bhārata
senayorubhayor-madhye viṣhīdantam-idaṁ vachaḥ

பரதனே(பரதனின் குலத்தில் உதித்த திருதராஷ்ட்ரனே) இரண்டு சேனைகள் நடுவினிலும் இவ்வாறு சோகத்துடன் இருந்த அவனிடம், ஹ்ருஷீகேசன் புன்னகையுடன் இந்த வசனங்களைச் சொன்னான்.

श्रीभगवानुवाच |
अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे |
गतासूनगतासूंश्च नानुशोचन्ति पण्डिता: || 11||

śhrī bhagavān uvācha
aśhochyān-anvaśhochas-tvaṁ prajñā-vādānśh cha bhāṣhase
gatāsūn-agatāsūnśh-cha nānuśhochanti paṇḍitāḥ

பகவான் சொன்னார்:
அறிவார்ந்த வார்த்தைகளைச் சொல்லும் நீ, சோகப்படத் தேவையற்றதை நினைத்து துக்கப் படுகிறாய்; பண்டிதர்கள் இறந்தவர்களைக் குறித்தோ, இருப்பவர்களை நினைத்தோ புலம்புவதில்லை.

न त्वेवाहं जातु नासं न त्वं नेमे जनाधिपा |
न चैव न भविष्याम: सर्वे वयमत: परम् || 12||

na tvevāhaṁ jātu nāsaṁ na tvaṁ neme janādhipāḥ
na chaiva na bhaviṣhyāmaḥ sarve vayamataḥ param

நானோ, நீயோ, இந்த மன்னர்களோ எக்காலத்திலும் இல்லாமல் இருந்ததே இல்லை; நாம் அனைவரும், இதற்குப் பின்னரும் (எதிர்காலத்திலும்)இருப்போம்.

देहिनोऽस्मिन्यथा देहे कौमारं यौवनं जरा |
तथा देहान्तरप्राप्तिर्धीरस्तत्र न मुह्यति || 13||

dehino ’smin yathā dehe kaumāraṁ yauvanaṁ jarā
tathā dehāntara-prāptir dhīras tatra na muhyati

நம் தேகத்தின் உள்ளிருக்கும் ஒன்று எவ்வாறு இந்த தேகத்திலேயே, பாலபருவம், இளமைப்பருவம், முதுமைப்பருவம் ஆகியவற்றில் ஒன்றிலிருந்து மற்றொன்றுக்கு செல்கிறதோ, அதே போல மரணத்திற்குப் பிறகு மற்றொரு தேகத்தை அடைகிறது. துணிந்தவர்கள் இதற்கு மனம் தளரமாட்டார்கள்.

मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदु: खदा: |
आगमापायिनोऽनित्यास्तांस्तितिक्षस्व भारत || 14||

mātrā-sparśhās tu kaunteya śhītoṣhṇa-sukha-duḥkha-dāḥ
āgamāpāyino ’nityās tans-titikṣhasva bhārata

குந்தியின் புத்திரனே, குளிர்-வெயில்-சுகம்-துக்கம் போல ஒரு நொடி நேரம் நம்மைத் தொடும், வரும்-போகும் இவை அநித்தியமானவை; பரதனே, இவற்றை பொறுத்துக் கொள்வாய்.

यं हि न व्यथयन्त्येते पुरुषं पुरुषर्षभ |
समदु:खसुखं धीरं सोऽमृतत्वाय कल्पते || 15||

yaṁ hi na vyathayantyete puruṣhaṁ puruṣharṣhabha
sama-duḥkha-sukhaṁ dhīraṁ so ’mṛitatvāya kalpate

மனிதர்களில் சிறந்தவனான அர்ஜுனனே, எந்த மனிதன் இவற்றால் பாதிக்கப்படாமல், சுகம்-துக்கம் இரண்டையும் சமமாக பார்க்கிறானோ அந்த புத்திமான் மரணமற்ற தன்மைக்கு, மோக்ஷத்திற்கு தகுதியானவன் ஆகிறான்.

नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सत: |
उभयोरपि दृष्टोऽन्तस्त्वनयोस्तत्त्वदर्शिभि: || 16||

nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ
ubhayorapi dṛiṣhṭo ’nta stvanayos tattva-darśhibhiḥ

தற்காலிகமானவை நீடித்து இருப்பதில்லை; நிரந்தரமானவையோ இல்லாமல் போவதே இல்லை; இவை இரண்டையும் நன்கு ஆராய்ந்து, முடிவாக, இவ்வாறு சொல்லியிருக்கிறார்கள் தத்துவத்தை-உண்மையை பார்ப்பவர்கள்.

अविनाशि तु तद्विद्धि येन सर्वमिदं ततम् |
विनाशमव्ययस्यास्य न कश्चित्कर्तुमर्हति || 17||

avināśhi tu tadviddhi yena sarvam idaṁ tatam
vināśham avyayasyāsya na kaśhchit kartum arhati

எதனால் இவை அனைத்தும் ஆக்கிரமிக்கப் பட்டிருக்கிறதோ, அது அழிவற்றது என்று அறிந்து கொள்; யாராலும், அழிவற்றதை நாசம் செய்ய முடியாது.

अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ता: शरीरिण: |
अनाशिनोऽप्रमेयस्य तस्माद्युध्यस्व भारत || 18||

antavanta ime dehā nityasyoktāḥ śharīriṇaḥ
anāśhino ’prameyasya tasmād yudhyasva bhārata

இந்த தேகம் முடிவை அடையும்; இந்த தேகத்திலிருப்பதோ நித்தியமானது, அழிவற்றது, அளவிடமுடியாதது என்று சொல்லப்படுகிறது; அதனால் யுத்தம் செய், பரதனே.

य एनं वेत्ति हन्तारं यश्चैनं मन्यते हतम् |
उभौ तौ न विजानीतो नायं हन्ति न हन्यते || 19||

ya enaṁ vetti hantāraṁ yaśh chainaṁ manyate hatam
ubhau tau na vijānīto nāyaṁ hanti na hanyate

யார் நான் கொல்கிறேன் என்று நினைக்கிறானோ, அல்லது கொல்லப்படுகிறேன் என்று நினைக்கிறானோ, இருவருமே அறிவதில்லை, இது கொல்வதில்லை-கொல்லப்படுவதில்லை என்று.

न जायते म्रियते वा कदाचि
नायं भूत्वा भविता वा न भूय: |
अजो नित्य: शाश्वतोऽयं पुराणो
न हन्यते हन्यमाने शरीरे || 20||

na jāyate mriyate vā kadāchin
nāyaṁ bhūtvā bhavitā vā na bhūyaḥ
ajo nityaḥ śhāśhvato ’yaṁ purāṇo
na hanyate hanyamāne śharīre

இது எப்போதும் பிறப்பதில்லை-இறப்பதில்லை; மேலும் முன்பு எப்போதோ இருந்த அது, எப்போதுமே இல்லாமல் போவதில்லை; மிகவும் புராதனமான இது நித்தியமானது, சாச்வதமானது; இது கொல்வதில்லை, சரீரம் அழியும் போது கொல்லப்படுவதில்லை.

वेदाविनाशिनं नित्यं य एनमजमव्ययम् |
कथं स पुरुष: पार्थ कं घातयति हन्ति कम् || 21||

vedāvināśhinaṁ nityaṁ ya enam ajam avyayam
kathaṁ sa puruṣhaḥ pārtha kaṁ ghātayati hanti kam

பார்த்தனே, யார் ஒருவன், இது அழிவற்றது, பிறப்பற்றது, நித்தியமானது, குறையாதது என்று அறிகிறானோ, அந்த மனிதன் எவ்வாறு கொல்வான் அல்லது கொல்லச் செய்வான்?

वासांसि जीर्णानि यथा विहाय
नवानि गृह्णाति नरोऽपराणि |
तथा शरीराणि विहाय जीर्णा
न्यन्यानि संयाति नवानि देही || 22||

vāsānsi jīrṇāni yathā vihāya
navāni gṛihṇāti naro ’parāṇi
tathā śharīrāṇi vihāya jīrṇānya
nyāni sanyāti navāni dehī

நைந்து போன ஆடையை துறந்து விட்டு, மற்றொரு புதிய ஆடையைக் கைக்கொள்ளும் மனிதனைப் போல, நைந்து போன உடலைத் துறந்து விட்டு, புதிய மற்றொன்றை சம்பாதித்துக் கொள்கிறான் இந்த தேஹி(உடலில் இருப்பவன்-ஆன்மா)

नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावक: |
न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुत: || 23||

nainaṁ chhindanti śhastrāṇi nainaṁ dahati pāvakaḥ
na chainaṁ kledayantyāpo na śhoṣhayati mārutaḥ

ஆயுதங்கள் இதை குத்திக் கிழிப்பதில்லை; நெருப்பு இதை எரிப்பதில்லை; நீர் இதை நனைப்பதில்லை; காற்று இதை காயவைப்பதில்லை.

अच्छेद्योऽयमदाह्योऽयमक्लेद्योऽशोष्य एव च |
नित्य: सर्वगत: स्थाणुरचलोऽयं सनातन: || 24||

achchhedyo ’yam adāhyo ’yam akledyo ’śhoṣhya eva cha
nityaḥ sarva-gataḥ sthāṇur achalo ’yaṁ sanātanaḥ

இது சேதமாகாது, எரியாது, ஈரமாகாது, காயாது; இது நித்தியமானது, எல்லாவற்றிலும் இருப்பது, நிலையானது, அசைவற்றது, சனாதனமானது.

अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयमविकार्योऽयमुच्यते |
तस्मादेवं विदित्वैनं नानुशोचितुमर्हसि || 25||

avyakto ’yam achintyo ’yam avikāryo ’yam uchyate
tasmādevaṁ viditvainaṁ nānuśhochitum arhasi

தன்னை வெளிக்காட்டாதது, சிந்தையால் தொட முடியாதது, விகாரப்படுத்த முடியாது இது என்கிறார்கள். அதனால் இவ்வாறு அறிந்து கொண்டு, துக்கப்படாதிருக்க வேண்டியவன் நீ.